É a literatura galega unha literatura normalizada? (por Victoria Pereira)

A situación da literatura galega é claramente a dunha literatura non normalizada, a pesar dos intentos e medidas tomadas ao longo do século XX (antes da ditadura franquista e despois, coa chegada da democracia) por institucións e grupos diversos, como o Seminario de Estudos Galegos ou as Irmandades da Fala no seu momento, que tentaron enfrontarse ao retraso e desprazamento da nosa literatura tras séculos de desprezos e prexuízos promovendo políticas normalizadoras e logrando achegar novos temas e xéneros nunca tratados anteriormente por obras galegas.

Pero isto, como digo, non foi suficiente e, case un século máis tarde, a situación da literatura galega segue a ser case a mesma, aínda que cun leve progreso. A causa principal desta circunstancia é, sen dúbida, o feito de que a lingua galega non estea tampouco normalizada: é imposible que unha literatura o estea se a lingua que emprega se atopa na situación do galego, unha situación de diglosia e minorización lingüística. Por tanto, non se logrará normalizar a literatura galega ata que a lingua sexa normalizada.

En canto ao prestixio da literatura fóra de España, si que podemos declarar que é grande, tendo en conta as cifras de traducións de libros galegos a outros idiomas, que sitúan á nosa lingua dentro das máis traducidas do mundo, a uns 37 idiomas diferentes, pero esta situación é moi diferente dentro do noso país. En Galicia, a literatura galega non ten ese mesmo prestixio e o número de vendas é moi inferior ao da literatura en castelán. Só con fixarnos en calquera libraría de Galicia, podemos percibir como a literatura galega ten menos presenza e menos recoñecemento e publicidade. Ademais, as xeracións novas, debido á substitución lingüística, e mesmo os galego-falantes, non disfrutan da literatura galega, ao serlles complicada e pesada a súa lectura en galego normativo. Isto débese, unha vez máis, á situación dunha lingua non normalizada.

En canto aos prexuízos acerca da literatura galega, estes seguen moi presentes na actualidade. Moitas persoas, e mesmo autores e membros do mundo literario, seguen a pensar que a lingua galega só é útil ou válida para tratar temas ou xéneros determinados, como a poesía.

Isto podemos observalo nun caso concreto: Lázaro Carreter, membro da RAE, preguntoulle ao autor galego Alfredo Conde, tras a concesión dun premio a unha das súas novelas, “cando ía pasarse ao castelán para facer del un escritor”, dando a entender que para poder ser un bo escritor e para crear literatura de calidade, debe empregarse o castelán e nunca o galego.

En conclusión, a literatura galega non está normalizada e son moitos os prexuízos e discriminacións que sofre. Para lograr esa normalización é preciso comezar por mellorar a situación lingüística, pois se non se logra que o galego sexa unha lingua normalizada, a situación da literatura nese idioma non mellorará xamais e non se alcanzará unha situación de normalización da literatura galega.

Save

É a literatura galega unha literatura normalizada? (por María García)

É sabido que a lírica galego-portuguesa foi hai séculos unha das máis prestixiosas de Europa; pero qué hai da posición da nosa literatura na actualidade? Está a literatura galega normalizada? Na miña opinión, non. Unha literatura non está normalizada se unha gran parte dos seus lectores proveñen de lecturas obrigatorias académicas.

A gran maioría dos galego-falantes len en castelán. Os seus libros favoritos están en castelán. En Galicia prefírese ler en castelán porque para os galego-falantes a lingua galega da literatura resulta artificiosa. Os nosos pais e avós foron á escola en español, aprenderon a ler nesa lingua e o galego literario resúltalles estraño. Estamos acostumados ao “noso galego”, lingua informal e familiar, non ao galego dos libros.

Algunhas das máis prestixiosas editoriais de libros para nenos son galegas, como Kalandraka. Posuímos abundante literatura infantil de calidade. Non obstante, existe un baleiro na literatura xuvenil que fai que os adolescentes cesen de ler en galego. Isto provoca que os lectores adultos diminúan progresivamente deixando de lado o noso idioma, como ben afirman as enquisas do IGE (Instituto Galego de Estatística), nas que se percibe a clara incomodidade que senten os galegos ao ler no seu idioma.

Pola contra, cada vez fórmase a máis lectores en galego, pois nas escolas ensínase na nosa lingua e lese nela. Se as novas xeracións comezan a ler no noso idioma, este será normalizado no ámbito literario. Deste xeito desaparecerán os prexuízos que desterran o galego da escrita e o colocan como lingua tan só para a oralidade.

En conclusión, a nosa literatura non está normalizada, porque a nosa lingua tampouco o está. Que se pode esperar da literatura dun idioma non normalizado? Hai que sustentar as bases da nosa lingua para logo preocuparse pola súa literatura.

 

É a literatura galega unha literatura unha literatura normalizada? (por Bernal Muíños)

É a literatura galega unha literatura unha literatura normalizada? Dende a literatura galego-portuguesa do século XII (as chamadas Cantigas de Amor, Amigo e Escarnio) ata as creacións literarias actuais, a nosa literatura pasou por momentos de esplendor e de decadencia. Hoxe en día, aínda que o abano de opcións para ler no noso idioma é moi amplo, a literatura galega non está normalizada.

De primeiras podemos pensar en todo o que lemos en galego durante a nosa infancia: Os Bolechas, os libros da editorial Kalandraka ou do escritor Anxo Fariña… A verdade é que a cantidade de exemplares na nosa lingua para os máis pequenos é enorme, e a esas idades a nosa literatura está completamente normalizada. A maioría dos nenos adoitan ler en galego. Pero todo ese traballo que se fai durante a infancia queda destruído durante a adolescencia.

Chega o momento en que non hai opcións que interesen aos adolescentes. Nin hai gran variedade de libros escritos de escritores galegos nin tampouco hai traducións dos grandes best-sellers para os moz@s. Nas librerías todos os títulos rompedores da actualidade só se atopan en castelán (ou en inglés ás veces). Para non desfacer todo o traballo realizado, os da miña idade deberíamos poder ler Os Xogos da Fame, Diverxente, Xogo de Tronos… e, a día de hoxe, non podemos. E isto provoca que as nosas lecturas en galego queden reducidas aos libros de Lingua e Literatura Galega que lemos no instituto.

Poderiamos destacar tamén o enorme número de publicacións en galego que saen ao día. Os datos afirman que, diariamente, publícanse entre tres e catro libros no noso idioma. Esa cantidade de libros é inxente, tendo en conta que o número de habitantes de Galiza está arredor dos 2.700.000. Pero, de que serven tantas opcións, se os propios galegos afirman que, se lles dan a escoller, prefiren ler en castelán? Isto queda reflectido nas enquisas do IGE: o 64% dos galegos desenvólvese mellor lendo en castelán. E isto é síntoma que evidencia a non normalización da nosa literatura.

Podemos atopar máis argumentos para defender que está normalizada, pero creo que ningún deles pode combater a triste realidade. A literatura galega é unha literatura non normalizada. Débese potenciar e poñer en valor, xa que non ten nada que envexar das composicións noutros idiomas e é parte da nosa cultura. Se nós mesmos non defendemos o que é noso, quen o vai facer?

A Literatura galega, unha literatura non normalizada (por Paula Cambeses)

A procura de información en internet e o debate realizado na aula fixéronme afianzar a miña postura acerca da non normalización da literatura galega. Pero, a que se debe este feito?

A literatura escrita na nosa lingua tivo a súa época de esplendor durante a Idade Media, na que gozou dun espectacular prestixio. Pero, diversas condicións adversas, levaron ao noso idioma á decadencia dos Séculos Escuros. As obras escritas en galego desapareceron case por completo e cando regresaron (no século XVIII-XIX) fixérono en forma dunha literatura comprometida e de resistencia que persistiu con esa temática durante moitos anos. Esta característica resalta a mencionada anormalidade. O desenvolvemento da literatura non foi favorable e como vemos, iso condicionou indubidablemente o seu futuro.

Deixando isto de lado, debemos ter en conta que o noso idioma aínda non adquiriu a tan desexada normalidade. Isto pódese observar na existencia de abundantes prexuízos ou na proliferación do denominado fenómeno de diglosia. Polo tanto, se o galego non está normalizado, como pode estalo a literatura?

Seguindo coa temática anterior, se regresamos aos prexuízos contra o noso idioma podemos pensar nas seguintes frases: “o galego é a lingua do rural” e “o galego é unha lingua para a poesía”. Deixando á marxe o paradoxo destes ridículos prexuízos, o certo é que afectaron claramente ao noso mundo literario. Se non, como poderiamos explicar que o xénero predominante e case único até os anos 80 sexa a poesía? Esa poesía máis achegada aos sentimentos e, polo tanto, menos condicionada comercialmente no mundo español das editoriais? A lírica é un xénero tan bo como os outros pero, este feito volve a resaltar de novo a mencionada realidade.

Se a todo o anterior lle unimos a existencia dun número escaso de lectores en galego, a situación non fai máis que empeorar. Isto non se debe tan só a que os castelanfalantes non queiran deixar o seu idioma no ámbito literario, se non, que a maioría dos galegos propios (que lle dan vida a súa lingua) afirman que prefiren e lles resulta máis doado ler en español. Sen ter en conta os libros da materia de galego e que son obrigatorios, só unha minoría (o 7% segundo as enquisas do IGE) está verdadeiramente comprometido coa causa e co seu idioma.

En conclusión, aínda que nos últimos anos a situación da literatura galega avanzou, a día de hoxe, podemos afirmar rotundamente que non se atopa nas condicións máis favorables. Con todo, esperemos que nun futuro próximo esta característica cambie radicalmente.

É a Literatura Galega unha literatura normalizada? (por Alicia Fernández Insua)

A normalización da literatura galega é un proceso que a día de hoxe non foi levado a cabo como debería. A pesar de ter antaño os seus momentos de gloria, máis concretamente no século XX grazas á Xeración Nós , actualmente a literatura en Galicia, non ten unha situación de esplendor, posto que a inmensidade de prexuízos caro ó galego e diferenciación respecto a onde se fala e como se fala dita lingua provoca que a literatura galega non teña o seu recoñecemento como as literaturas doutras linguas. Polo tanto, a miña postura sería que a literatura galega non está normalizada, xa que como mencionei antes, esta vese no século XXI gravemente afectada por diversos factores.

En primeiro lugar, en pleno século XXI vemos que en Galicia reina a diglosia entre dúas linguas, o galego e o castelán, quedando o primeiro sometido ao que ten máis poder, e carecendo polo tanto de prestixio para desenvolverse en todos os ámbitos no territorio. Asimesmo, tamén existe unha importante marxinación lingüística, xa que a pesar de que en Galicia existan persoas que si defenden a súa lingua, o galego, e mesmo neofalantes, ese número queda moi pequeno se o comparo coas outras persoas que ao chegar aquí non se molestan en comprender nada que teña que ver coa lingua galega.

En segundo lugar, en 1981 aprobouse o Estatuto de autonomía de Galicia, recoñecendo que o galego é o idioma propio de Galicia, e oficial, xunto co castelán na comunidade, coa liberdade de que todos o poidan utilizar na escrita, así como na oralidade, á vez que éste responsabiliza os poderes públicos de normalización do galego en todos os ámbitos, incluíndo a literatura. Ben, hoxe esta lei parece que non se ten moi en conta, pois o galego está afrontando dificultosamente os prexuízos e o rexeitamento por parte de institucións, empresas, e sociedade en xeral, estando na propia Galicia, provocando que éste quede estancado en todos os niveis, mesmo na literatura galega, xa que cada vez o galego vese menos plasmado en grandes obras porque o castelán acapara todos os espazos, como ñe habitual nunha lingua hexemónica.

Tocante a este tema, gustaríame poñer un exemplo persoal respecto á normalización da literatura galega; Fai algúns anos atopábame coa miña prima de Padrón xogando unha tarde, cando me pide que lle narre un conto calquera. Comezo a contarlle e interrómpeme dicindo que non entende absolutamente nada. Ante isto, eu non tiven outra opción que contarllo en castelán. Entón, isto levoume a pensar que esta rapaza, xa desde que naceu, non oe nada en galego, nin na familia nin no colexio, vivindo en Padrón. Resulta verdadeiramente frustrante, posto que produce tristeza que, desde que nacen, os pais quítanlle aos fillos a lingua que lles pertence e viven toda a súa vida sen coñecela nin empregala.

Como conclusión, direi que a normalización da literatura galega de hoxe non existe case en Galicia, debido a que a mocidade e os pequen@s da actualidade xa comezan a ler os libros en castelán. Igualmente que eu confeso que desde curta idade os meus contos estaban todos escritos en castelán e sempre me preguntaba como é que non había ningún libro en galego, chegando á miña inocente conclusión de que o galego non existía na escrita, só na fala. Afirmando isto, observo que os moz@s desta xeración prefiren ler nas escolar por exemplo en castelán, onde os escritos en galego son lidos obrigatoriamente e de mala gana. Perdendo así o seu esplendor a literatura galega dende o ámbito educativo, e xa desde a mocidade. É, polo tanto, evidente que a literatura galega non está normalizada, pois a pesar de ser a literatura dada polo pobo galego, por ese mesmo pobo é pisoteada. Non hai que esquecer que se enfronta a unha literatura, que neste caso posúe un prestixio moi elevado e cuxa literatura é moito máis coñecida por todo o mundo. Así que, fagamos que primeiro exista unha normalización da propia lingua antes de falar da existencia da normalización da literatura galega.

 

Save

Hai futuro para o galego? (Por Victoria Pereira)

A situación do galego en Galicia é bastante crítica, como expresan as enquisas coa diminución de galegofalantes e o aumento dos que declaran que “non entenden ou saben pouco” esta lingua, polo que se non se toman medidas urxentes para evitar a desaparición do galego, este acabará por extinguirse en poucas décadas.

Aínda que a porcentaxe de falantes de galego supera (por pouco) aos de castelán-falantes, o que máis debería preocuparnos non é o número de falantes en si, senón a situación diglósica existente en Galicia, que relega o galego aos ámbitos persoal e privado, lonxe das institucións, sendo o castelán a lingua elixida para as administracións, medios de comunicación e, cada vez máis, na educación. Desta forma, o galego empeza a ser rexeitado pola maioría, sobre todo entre as xeracións máis novas, quen, ante os prexuízos que asocian o galego coas persoas pouco educadas (precisamente debido a esa relegación) e ante a situación de mellor consideración do castelán pola sociedade galega, optan por esta lingua para comunicarse, lonxe de sentir o galego como lingua propia.

É precisamente ese baixo uso do galego entre menores de 30 anos o máis significativo para o futuro da lingua: se as xeracións que son o futuro de Galicia non empregan e rexeitan o galego, está claro que non existe un futuro positivo ou alentador para a lingua.

A pesar disto, aínda non está todo perdido e pódese evitar a desaparición do galego ou a marxinación deste a ámbitos contados, mediante campañas para prestixiar o galego, loitando contra prexuízos e impulsando o seu uso na educación, institucións públicas e medios. Se os poderosos empregan o galego, acabarase en gran medida a base do conflito lingüistico, pois moitos falantes deixarán de crer nos prexuízos e de rexeitar o galego.

En conclusión, se se desata unha reacción en cadea que consiga frear a substitución lingüística, poderase lograr, pouco a pouco e de forma progresiva, aumentar as cifras de galegofalantes e evitar a situación diglósica, xa que é necesario que toda ou gran parte da sociedade galega se esforce na recuperación do galego, pois doutra maneira non se logrará o obxectivo: un futuro para a lingua.

Hai futuro para o galego? (por PAula Cambeses)

Tras a visualización do documental Linguas Cruzadas e o debate realizado na clase, o futuro para o galego, se seguimos no mesmo rumbo, antóllaseme difícil. Desaparecerá a lingua propia de Galiza?

Varios argumentos importantes para defender dita tese son os seguinte: gran parte da xuventude actual dá mostras de manter vivos abundantes prexuízos contra a nosa lingua. Exemplos disto son as protestas cara o galego normativo (“o galego normativo é moi artificioso”) ou as diversas afirmacións que apelan a unha imposición do idioma (“Que cadaquén fale no que lle peta. Liberdade! Non imposición!”). Esta falta de conciencia lingüística provoca que a visión da nosa lingua sexa pexorativa.

Se a isto lle unimos a presunta “inutilidade” do galego, a situación empeora. Xa non é so que a mocidade non precise usar a lingua propia de Galiza, senón que esta por si soa non lle basta para vivir nunha cidade galega.

Este aspecto é, en gran medida, responsable da redución de falantes habituais de galego nos últimos anos. Ata fai ben pouco, o galego era unha lingua minorizada, pero non minoritaria. Con todo, as últimas enquisas do IGE revelan que isto xa non é así, feito que é preocupante debido a que un idioma vive e nútrese das persoas que o empregan no seu día a día.

En Galiza, vivimos unha clara situación de diglosia xa que o galego, a lingua propia, considérase inferior e queda restrinxida a ámbitos rurais e humanísticos sendo substituída polo castelán nas funcións máis prestixiosas e formais. E nesta situación, é moi difícil que un idioma sexa capaz de seguir adiante.

En conclusión, eu considero que se non buscamos unha rápida solución, o galego e quizais as outras linguas minorizadas desaparecerán e todos nós pasaremos a usar as linguas con maior poder económico como o inglés ou o castelán. E para evitar isto, necesitamos unha solución, que debe vir da man dos políticos!

As linguas dun estado plurinacional (por Paula Cambeses)

As pertinentes e constantes chamadas telefónicas dunha empresa de enerxía eléctrica, son a principal causa pola que María Xosé C. Trillo (profesora de filosofía) se anima a escribir este texto, no que reflexiona sobre a denominada “plurinacionalidade” do noso Estado.

María está cansada de recibir as chamadas dunha compañía de enerxía, que aparte de molestala con continuas preguntas, lle esixe que fale en castelán e non empregando a súa lingua habitual, o galego.

Dende logo, ela non considera normal que aconteza isto nun Estado que afirma ser plurinacional e no que unha gran parte dos habitantes usan no seu día a día un idioma distinto ao español.

Así mesmo, para defender a súa tese, aporta numerosos argumentos, entre os que destacan os seguintes: as empresas deberían contratar a xente que supera empregar as distintas linguas faladas en España xa que desta maneira increméntase o vínculo cos clientes.

Ademais, indica que debemos ter coidado co fenómeno coñecido co nome de globalización debido a que nos pode conducir a un mundo no que che esixan dominar chinés, francés… é dicir, as linguas máis poderosas da actualidade.

E, para rematar co seu escrito incide e reivindica o seu dereito a non cambiar a súa lingua ao atender a unha chamada telefónica.

Persoalmente, estou totalmente de acordo coa escritora deste texto xa que considero que cada un debería poder expresarse no idioma que desexe, tal e como consta no Estatuto de Autonomía de Galiza.

No noso país, existen numerosas linguas a parte do castelán que eu creo que debemos intentar manter. Vivimos nun mundo no que a diversidade lingüística está presente e é moi importante conservala, xa que un idioma é un símbolo de identidade dun pobo e se este desaparece pode levar consigo toda a tradición e a cultura dos habitantes dese lugar.

Actos como os desta compañía incrementan o dominio do castelán resaltando que unha persoa pode vivir falando só castelán pero non pode facer o mesmo empregando o galego, incrementando o monolingüísmo na lingua hexemónica. Con todo, está demostrado que saber máis dun idioma é moi beneficioso tanto a nivel persoal como profesional. Polo tanto, creo que deberíamos aproveitar a oportunidade que se nos ofrece ao vivir en Galiza.

Dende o meu punto de vista, esta empresa non debería obrigar a ninguén a cambiar a súa lingua e coincido plenamente coa autora en que non lle supoñería tanta dificultade contratar a unhas cantas persoas que souberan falar os distintos idiomas de España. Non facelo, non resulta beneficioso nin para a empresa, que pode perder algúns clientes, nin para os subscritos a esa compañía que non falen habitualmente castelán. Case todas as empresas afirman estar a disposición dos seus clientes mais con estes feitos non demostran realizalo.

En conclusión, estes actos que nos poden parecer pouco importantes non o son e poden acabar conducíndonos cara un mundo no que só existan as linguas que hoxe en día son máis poderosas.

Precisa o galego de axudas?

Aí atrás lin un artigo no que se criticaban as axudas á normalización da nosa lingua, xa que, segundo a autora, son “axudas que non deberían ser”. Na miña opinión, na actualidade e coa crise existente está claro que sobra onde investir diñeiro público, mais empregar estás subvencións en prol da nosa lingua, cultura e identidade non supón un malgasto, se non todo o contrario.

Hoxe en día, pese á imaxe que se pretende dar do noso idioma cara fóra de Galiza e mesmo dentro da nosa comunidade, sabemos, só con informarnos un pouco que o galego está enfermo, xa que cada día menos xente o fala. Rapaces da miña idade que nunca falaron español agora pásanse a esta lingua, sen máis, dun día para outro, e por que? Pola cantidade de prexuízos existentes cara a nosa fala, ós cales estamos sometidos, xa que se segue considerando o galego como unha lingua de aldea – a pesar de que ser de aldea non sexa nada malo- e incapacitada para as diferentes funcións, como na nosa idade a de ligar ou para informar no letreiro dunha cafetería ou ou para recoller datos na tarxeta dunha boa cirurxiá. E todo isto porque, pese a vivirmos nunha comunidade bilingüe, o bilingüismo harmónico non existe, unicamente nas fermosas utopías.

O galego é unha lingua asoballada polo castelán, e, pese a ser a lingua maioritaria, está minorizada pola lingua foránea e hexemónica. Non sería o máis lóxico que, vivindo en Galicia e sendo galegos e galegas, empregaramos o galego? Pois aquí entran os Equipos de Normalización e Dinamización Lingüística, tamén coñecidos como ENDL, que promoven un uso sen prexuízos do galego e que pretenden , dunha vez por todas, que a nosa lingua acade o prestixio que se merece, aquel que tivo na Idade Media e do cal foi privada co paso do tempo.

Entendo que se considere que en lugares como Rianxo estas axudas son innecesarias e polo tanto os equipos normalizadores tamén, xa que practicamente toda a poboación pensa e fala en galego, mais, pese a isto, a normalización é necesaria, xa que moitas veces nos axuda a ver a realidade e nos abre os ollos ante comportamentos que non son os que deberían ser na convivencia entre dúas linguas pero que nós os aceptamos máis por ignorancia que por outra cousa. Pois quen isto afirma é unha persoa galegofalante que até hai ben pouco vía “normal” que os carteis publicitarios estivesen en español, así como os slogans ou as películas, entre moitas outras cousas. Todo isto débese á desinformación á que nós mesmos nos sometemos.

Así que, antes de falar, hai que pensar que Galiza abarca máis territorios que Rianxo e, por desgraza, en canto ao que á lingua se refire, non todos están tan ben educados coma no noso.

24 de Febreiro, Día de Rosalía

A AELG propón, para celebrar o Día de Rosalía, o envío masivo e simultáneo dun verso de Rosalía desde os terminais móbiles do alumnado e do profesorado dos centros, baixo a etiqueta #mobilizarosalía. O verso, do poema IV de Cantares gallegos (parte da estrofa 13) é o seguinte:

Trocando en sonrisas

queixiñas e choros

Cantarte hei, Galicia,
teus dulces cantares,
que así mo pediron
na beira do mare.
Cantarte hei, Galicia,
na lengua gallega,
consolo dos males,
alivio das penas.
Mimosa, soave,
sentida, queixosa,
encanta  si ríe,
conmove si chora.
Cal ela ningunha
tan dose que cante
soidades amargas,
sospiros amantes,
misterios da tarde,
murmuxos da noite:
cantarte hei, Galicia,
na beira das fontes.
Que así mo pediron,
que así mo mandaron,
que cante e que cante
na lengua que eu falo.
Que así mo mandaron,
que así mo dixeron…
Xa canto, meniñas.
Coidá, que comenzo.
Con dulce alegría,
con brando compás,
ó pe das ondiñas
que veñen e van.
Dios santo premita
que aquestes cantares
de alivio vos sirvan
nos vosos pesares;
de amabre consolo,
de soave contento
cal fartan de dichas
compridos deseios.
De noite, de día,
na aurora, na sera,
oiresme cantando
por montes e veigas.
Quen queira me chame,
quen queira me obriga;
cantar, cantareille
de noite e de día.
Por darlle contento,
por darlle consolo,
trocando en sonrisas
queixiñas e choros.
Buscaime, rapazas,
velliñas, mociños.
Buscaime antre os robres.
Buscaime antre os millos,
nas portas dos ricos,
nas portas dos probes,
que aquestes cantares
a todos responden.
A todos, que á Virxen
axuda pedín,
porque vos console
no voso sufrir;
nos vosos tormentos,
nos vosos pesares.
Coidá, que comenso…
Meniñas, ¡Dios diante!