Hai futuro para o galego? (por Yaiza Otero)

Un dato aterrador é que cada vez desaparecen máis e máis linguas a unha velocidade espeluznante. Linguas que non están amparadas pola lei, linguas que perden falantes por substitución lingüística, etc. Se un pobo non defende a súa lingua, quen a vai defender ? Ninguén. Esta realidade non parece causar ningún efecto a nivel xeral, non importa do modo que o tiña que facer. Se os propios galegos neste caso non se preocupan pola situación de risco na que está o galego, como se van preocupar polo resto de linguas do planeta das cales descoñecen a exitencia da maioría ?
O galego sobreviviu aos Séculos Escuros grazas ao pobo e agora parece que desaparece por culpa do mesmo. Cada vez hai máis galegos monolingües en castelán ou monolingües en galego que prefiren educar aos seus fillos en castelán porque “é unha lingua máis importante”. Prexuízos, estamos cheos de prexuízos e nin nos damos conta. E nin sequera os prexuízos se poñen de acordo, resultan contraditorios.
Mentres uns din que “o galego é de pobres e clases baixas, de xente do monte, bruto”; outros din que “o galego é de culturetas, nacionalistas, de tipos raros e pechados”. As dúas cousas á vez non poden ser, iso está claro.
Pero non acaban aquí os prexuízos, nin moito menos. A maioría van en contra do galego normativo, xa que “o galego normativo é artificial e de nacionalistas” ou “andan a cambiar a normativa seguido”. Sen pensar que a normativa do castelán, por exemplo, tamén é “artificial”, como a de calquera outra lingua, dado que ninguén fala castelán normativo. O galego normativo parece alonxado do galego do pobo porque falamos con moitísimos castelanismos sen darnos conta e, a diferenza da normativa do castelán que xa leva séculos imposta, a do galego é relativamente recente. Até hai ben pouco non tiñamos normativa ningunha. E sobre todo, falar galego normativo non implica ser nacionalista, senón coñecer a normativa.
Outra queixa sen motivo é que “o galego é unha lingua imposta”. Onde? A lingua non se pode impoñer no seu propio territorio e fóra de Galiza non se impón en ningures. E, xa que imos fóra de Galiza, onde “non entenden o galego”, destacar que na comunidade do Bierzo falan en galego e piden educación en galego. Ademáis, o galego é intercomprensible oralmente e por escrito co portugués, que non só se fala en Brasil e Portugal.
É un feito que o galego é unha lingua minorizada, pero algúns confunden minorizada con minoritaria (cousa que, polo número de falantes do galego está claro que non é) e apóianse nisto para dicir que “mellor falar en español ou mellor aínda en inglés”. A este prexuízo acompáñao o de que “é de mala educación falar en galego se che falan español”. É de mala educación se se fai fóra de Galiza, nun lugar onde nin falen nin entendan o galego, pero non se se utiliza o idioma propio de Galiza no seu territorio, a pesar de que a outra persoa non o faga. Demasiados prexuízos para unha soa lingua!
A raíz de tanto prexuízo, xorde a diglosia. É dicir, cambiar o código(a lingua) en determinadas situacións. Aínda sendo monolingüe en galego, moita xente escribe os documentos oficiais en castelán, por exemplo. Pero a diglosia non acaba aquí, pois hai xente que cambia o galego polo castelán para cousas tan simples como ligar ou comprar nunha tenda de cidade. Como se fosen parecer máis interesantes por saber falar a lingua que obrigatoriamente nos ensinan nos colexios. Esta xente non sente verdadeiro aprecio pola nosa lingua e isto presenta unha cuestión: Pódese ser galego sen falar galego ?
Para min non, a lingua forma parte da esencia dun pobo, da súa cultura. Galiza sen o galego é unha comunidade autónoma como outra calquera. Alguén que naza en Galiza é galego ao igual que se nace en Extremadura é extremeño. Pero non me refiro a iso, senón ao sentimento de ser galego, á identidade, iso é o que non pode conseguir alguén que fale castelán. Este sentimento non só pertence ás persoas nacidas en Galiza senón tamén a todas aquelas persoas que falen galego porque se senten galegos xa que teñen respecto e amor pola lingua. O ano pasado lin un artigo dun alemán, nado en Alemaña, que era galego; ou, polo menos, así é como el se sentía usando a lingua que el calificaba como “lingua de amor”.
O galego non está plenamente normalizado en Galiza. Poñer os libros de texto en galego foi un paso, pero non a solución ao problema. E nin sequera temos todos os libros de texto en galego, só o 33%. Por isto fan falla os Equipos de Normalización Lingüística, para loitar pola normalización con proxectos e ideas.
Como conclusión, na miña opinión,hai futuro para o galego? Depende. Todo depende dos galegos e galegas, nas súas mans está impedir que desapareza o galego e loitar pola nosa lingua, a nosa cultura e a nosa identidade.

Hai futuro para o galego? (por Tania Pose)

A pregunta plantexada en si é moi complexa. Hai futuro para o galego? Claro que o hai, pero ó mesmo tempo non. Haino sempre e cando nós llo deamos.

O galego é o idioma propio de Galiza, pero é algo máis que un medio de comunicación. É algo que sae de dentro e que é teu, unha seña de identidade, algo que levas a todos os sitios ós que vas. Para min e para calquera persoa que use, respecte e mesmo ame o galego é iso, por desgraza non o é para todos. Oxalá os/as galegos/as, sen excepcións, usaran o idioma da nosa terra, e oxalá rematásemos cos prexuízos que tanto mal nos están a facer e que nos empurran a ser cada vez menos falantes. Eu non me consideraría galega se nacendo e criándome en Galicia falo outro idioma que non sexa o galego. Moitos din como escusa ”Es que yo soy gallego pero también soy español”, sen pararse a pensar que se aquí non se fala o noso idioma non se vai falar en ningures, pola contra, o castelán seguirase falando en Madrid, en Andalucía, ou en calquera outra parte de España. Para min o castelán non é ”meu” como o é o galego, antes de ser de outro lugar son de Galiza e sendo así uso o seu idioma.

Fainos falla normalizar o galego, sen dúbida algunha, só así teremos a certeza de que non vai a desaparecer. Temos que ensinarlle ás novas xeracións que o noso idioma é igual que calquera que haxa repartido polo mundo, que ningún é mellor que o outro e que polo tanto, non hai que cambiar de lingua en ningún ámbito. Temos que eliminar prexuízos. O galego serve para todo o que ti queiras que sirva, non é de paletos. Non ten que ser só da xente do pobo, ten que ser tamén das cidades, sexa cal sexa. Ten que ser o idioma que máis se fale en Galiza. Temos que facer ver que temos unha cultura importantísima e que se se perde o galego perdemos todos nós. Nós queremos futuro, imos a dárnolo.

Brasileg@s

Música para proclamar o son ‘brasilego’

Non hai fronteiras entre o Brasil e a Galiza.  O músico Sérgio Tannus publica Son brasilego, un traballo composto por cancións propias e onde conta coa colaboración duns corenta músic@s da lusofonía. Preséntase a cuarta feira, ás 20 horas, nas Crechas e o día 18 no Teatro Principal de Compostela. 

“Son brasilego, manga e pesexo. Son froito cento por cento dunha nova raza de xente”. Con estas palabras, o músico Sergio Tannus resume o seu novo disco, que se chamará, precisamente, Son brasilego. O título é toda unha declaración de intencións, un manifesto metafórico que conxuga o verbo ser ao ritmo dunha fusión de sensibilidades, de dous puntos de vista dunha mesma cultura separada e unida ao tempo por un eterno océano. “Son brasilego, manga e pexego”, canta Tannus nunha canción que lle regala o título ao álbum. “Son froito dunha nova raza de xente”, escóitase na melodía, co orgullo dun berro de confesión e a convicción da proclama. Tannus, desde o outro lado do Atlántico, é membro desa “nova raza” e o seu futuro disco, que ten previsto o seu lanzamento para finais de outubro, convértese na resposta do músico á hospitalidade que atopou neste recanto do mundo. “En certo xeito é pechar un ciclo dos seis anos que estiven en Galicia. Quero que sexa un agradecemento e unha ponte de unión”, explica Tannus, que insiste en que o disco non é seu, que é unha obra “colectiva”.

O álbum resume, en certo xeito, un sentimento que agromou cunha serie de músicos procedentes da lusofonía que chegaron a Galiza para ficar e cun grupo de músicos galegos que compartiron todo con eles. A “raza nova”, brasilegos de aquí e de acolá.

Tannus é un exemplo claro deste colectivo procedente do Brasil. A súa transformación en brasilego remóntase a 2006, na cidade de Niterói.  Nese momento cruzaron os camiños do intérprete brasileiro e dunha comitiva galega en que se atopaban, entre outros Uxía, Luar na Lubre ou Fran Pérez Narf. Alí agromou unha amizade entre Tannus e os galegos ao tempo que espertaba o seu interese por un recanto de Europa chamado Galiza.

FONTE: Sermos Galiza

Quico Cadaval e os seus contos brasilegos

Alofonía

A conquista da lingua literaria

A sensación literaria do momento en Francia naceu en Estados Unidos e leva unha vida case anónima en Barcelona. Jonathan Littel, autor de Les Bienveillantes , é o último caso célebre de escritor alófono, un autor que elixe para construír a súa obra literaria unha lingua diferente á súa materna. Littel, que escribiu a súa novela directamente en francés, semella seguir os pasos de Joseph Conrad e Vladimir Nabokov-polaco e ruso, respectivamente, que empregaron o inglés-, ao acadar premios como o Goncourt ou o Grand Prix da Academia Francesa.

O galego tamén conta cunha notable contribución de alófonos, que foi estudada en 1993 nun congreso dedicado aos poetas e dirixido por Xesús Alonso Montero e Xosé M. Salgado. Dende os poemas de Anne Marie Morris e os libros de Ursula Heinze, ata novelas como As frechas de ouro , de John Rutheford, o galego cativou a escritores foráneos que elixiron crear nesta lingua.

1994 é un ano sinalado para dous alófonos. A escritora canadiana Erin Moure visitou Galicia por primeira vez, acompañada polo seu pai, na procura da aldea do seu bisavó. Benito Moure Lobariñas emigrara dende Crecente a Lisboa en 1848, despois foi a Londres e a súa descendencia a Canadá. A Erin escoitar galego causoulle «sorpresa e ledicia», polo que decidiu aprender a lingua. No 2001 coñeceu a Chus Pato e desa amizade xurdiron novos proxectos de escritura e tradución. O caso do alemán Franck Meyer foi parecido: durante unha estadía en 1994 en Santiago coñeceu a un círculo de escritores que facilitou a súa entrada natural no galego e aí comezou unha relación intensa e perdurable: «Chegou o momento en que me resultaba totalmente imposible escribir en alemán, mesmo estando en Alemaña».

Tamén hai escritores que fixeron do galego a súa lingua de creación, como Marilar Aleixandre ou Xosé Antonio Perozo, que naceron en Madrid e Badaxoz, respectivamente. Ambos os dous chegaron a Galicia na vintena e aquí asumiron o idioma con naturalidade ou, como di Aleixandre, deixáronse «seducir». Curiosamente, os dous xa leran Longa noite de pedra , de Celso Emilio Ferreiro, un dos primeiros contactos seus co galego.

Para os catro escritores, a alofonía supón unha vantaxe na súa relación coa lingua, «máis reflexiva», segundo Aleixandre. «O material do escritor é a lingua, e o alófono, polos esforzos de aprendela, coñece ben o seu material», apunta Meyer. Moure tamén subliña unha utilidade alén da literatura: «En Portugal podo cambiar un pouco o meu acento e falar coa xente», ademais de lembrar a amizades no Brasil ou Chile coas que se comunica en galego.

Integración

Malia algunha ocasional mostra de estrañeza, polo xeral estes alófonos atópanse cómodos coa percepción da súa obra. «Síntome completamente integrada, non exótica», afirma Aleixandre; «Sinto que a xente ten moito respecto polo meu traballo», engade Moure. Perozo tamén lembra que sempre atopou máis comprensión e simpatía que desconfianza. Pero os alófonos prefiren que se xulguen os seus escritos polo seu valor literario e non polo lugar de nacenza do escritor. «O do exotismo distrae do importante: a literatura e o que escribes», sostén Meyer. O propio Meyer sinala ademais que, sendo estritos, moitos autores galegos tamén poderían ser considerados alófonos, «pois o galego para eles non é a primeira lingua que empezaron a falar de nenos».

Estes autores consideran que a alofonía pode ser tomado como un síntoma de boa saúde, pois a aprendizaxe por inmersión precisa dun sistema social e literario, segundo Aleixandre. Meyer tamén ve as consecuencias positivas: «As grandes linguas e literaturas atraen os alófonos».

Reportaxe de Xesús Fraga (Xaneiro, 2007)| Escribir nun idioma distinto ao materno

FONTE: La voz de Galicia

ALOFONÍA CATALÁ DE CUNQUEIRO (2+1 POEMAS)

Cunqueiro deixounos 2+1 poemas en lingua catalá. Dous coñecidos integramente na súa dimensión catalá e un aparecido nunha carta, e do que existe unha máis que probábel readecuación ao galego.
O primeiro deles é coñecido como Cantiga Catalana que o autor adica ao propio Garcés e que ten trazos neotrobadorescos. Aparece publicado en novembro de 1935 no nº4 de Quaderns de poesia, que levaba o título de La musa políglota e que se inicia cun dos poemas galegos de Lorca.
O segundo é La nit es bruna, adicado a Josep Carner e inédito até 1991.
E unha terceira e singular composición catalá, La cançó del rossinyol de la mort cruel que chegou até os nosos días nunha carta que Cunqueiro dirixe a Garcés e da que temos coñecemento polo profesor Alonso Montero. Nela Cunqueiro comunica a Garcés a necesidade de que se lle envíe desde o Principat unha gramática e un dicionario (cita propiamente o de Fabra) e esboza un dos supostos seis poemas que xa ten escritos en lingua catalá. Deles pouco se sabe (amáis desta mención na carta), e dos que di “agarda chegar a dez”. A carta data de 9 de xaneiro (intuese de 1936 xa que coñecemos que a amizade entre Garcés e Cunqueiro data do 1934 e a publicación de Quaderns de poesia nº4 de novembro de 1935).

FONTE: Palabras de Amauta

Cantar e contar para empezar un curso novo

O labor docente ou a necesidade de contar para salvar o pescozo

O curso pasado, un alumno preguntoume por que sempre tiñamos que estudar a persoas que levaban anos, ou décadas, mesmo séculos mortas. Non sabía como explicarlle que non hai progreso sen memoria, nin liberdade sen conciencia da propia identidade. Non souben que responderlle, así que lle contei un conto.

Hai moito tempo, había unha muller en Taragoña que se chamaba Sagrario. Todos a coñecían por Sagrario de Ourolo ou Sagrario dos bolsos.
Sagrario, como todas as mulleres do pobo, como todas as galegas, cantaba e contaba. Sagrario cantaba as cancións que lle cantara súa nai, que escoitara a outras mulleres de Ourolo, da Burata, de Asados ou mesmo do Araño. E, entre as cancións que cantaba, contaba un conto. Sagrario contaba os contos que lle contara súa nai, que escoitara a outras mulleres de Ourolo, da Torre, do Pazo ou mesmo de Rianxiño.

A Sagrario gustáballe sentar á porta da casa, nun banco baixo de pedra, á tardiña, no solpor dos días de verán e calor; gustáballe estar á fresca e ver a xente pasar. Sagrario comezaba a musitar os sons da Cántiga (Unha noite na eira do trigo…) Ao pouco alguén paraba, canso dos labores do día, e sentaba onda ela. Ao acabar a canción, xa se xuntara un bo grupo de xente para oíla contar.

Sagrario vestía unha grande saia cuberta de petos de cores. Moitos petos e moitas cores tiña a súa saia, por iso a alcumaban Sagrario dos bolsos. Para empezar a contar, Sagrario botaba man a un peto e sacaba de dentro un papel. Entregáballo a algún dos que escoitaban e, do papel, nacía un conto. En cada conto había mulleres e homes, xente que vivira moito tempo atrás, xente que morrera moito tempo atrás. Xente que quería volver a vivir para a xente que escoitaba. E Sagrario, coa maxia da palabra, resucitaba aos mortos e facíaos vivir nos seus contos.

Eis a razón de falar d@s mort@s!
Temos que falar d@s mort@s para que sigan vivindo na palabra. Recollemos as súas palabras do pasado para entregarllas ao futuro, porque non hai progreso sen memoria, nin liberdade sen conciencia da propia identidade.
Grazas a Sagrario volve á vida Sherezade!
A única muller que sobreviviu a aquel rei que no solpor casaba e no amencer enviuvaba. Aquel rei que, por vingarse dunha que o traizoara, degolaba a todas. Agás a Sherezade. Ela foi a única que viu amencer despois de pasar a primeira noite co rei. E para seguir sostendo a cabeza cada día, precisaba contar un novo conto cada noite. E botou man das historias por ela oídas, lidas ou imaxinadas. Botou man d@s mort@s, que agora a salvaban da decapitación. Na penumbra do durmitorio, sen máis luz que a lúa, dicía as historias en voz baixa. E, dicíndoas, sentía pracer. E, dicíndoas, daba pracer.
Do medo a morrer naceu a mestría de contar, porque Sherezade sabía que, se o rei se aburría, estaba perdida.

Despois de ler…
Sherezade (Mujeres), de Eduardo Galeano